Niet lang geleden schreef Bert Vreeswijk in de rubriek Track het artikel ‘Sportpsychologie is volledig geïntegreerd in de (top)sport’. Mooi daar op aansluitend is het onlangs verschenen boek van Erik Dijkstra: DRUK, in het hoofd van kampioenen. Waarin de schrijver, bekend van diverse sportprogramma’s en de gelijknamige podcast, 23 Nederlandse sporticonen en topcoaches ondervraagt. Bert Vreeswijk werd zeer enthousiast over deze rauwe en openhartige portretten.

 

Blindstaren op data en medailles

Waar de media zich veelal blindstaren op data, titels en medailles, legt Dijkstra de focus op de loodzware mentale belasting die aan de prestaties vooraf gaat. Dat levert verbijsterende en soms angstaanjagende inzichten op. Zo vertelt tennisster Kiki Bertens hoe zij voor haar debuut op het heilige gras van Wimbledon bezweek onder de spanning. Ze was zo extreem nerveus dat ze in de kleedkamer letterlijk over haar nek ging, waarna ze vervolgens volledig aangeslagen met forse cijfers 6-1 en 6-0 door Petra Kvitova weggespeeld werd.

Ook turner Epke Zonderland, de man die wij kennen als de ijskoude olympische kampioen van Londen 2012, laat een heel ander kant van zichzelf zien. Hij openbaart dat hij in de aanloop naar de Olympische Spelen te kampen had met zware depressieve klachten door de verstikkende prestatiedruk.

Zevenkampicoon Anouk Vetter, die inmiddels een punt achter haar glansrijke topsportcarrière heeft gezet, vertelt een verhaal dat menige baanatleet zal herkennen. Ze omschrijft zichzelf openlijk als een echte ‘stresskip’ rondom wedstrijden. De verstikkende druk zorgde voor een diepe mentale dip, waarbij ze het plezier in de sport volledig verloor. Dijkstra beschrijft prachtig hoe Vetter er mede door sportpsychologische inzichten in slaagde om uit dat donkere dal te klimmen. Ze hervond haar rust en focus met een historische ontlading als gevolg: een fabelachtige zilveren medaille op de Olympische zevenkamp van Tokio!

Bijzonder aan het boek van Dijkstra is dat hij de schijnwerpers verplaatst van de arena naar de zijlijn. De druk om te winnen is voor topcoaches minstens zo groot, en de kans om publiekelijk te falen soms volledig verstikkend. Zo blikt de uiterst succesvolle voetbalcoach Guus Hiddink openhartig terug op zijn loopbaan. Hiddink ondervond aan den lijve de gigantische impact van de media en de soms onrealistische verwachtingspatronen van het grote publiek. Hij schetst hoe een trainer constant moet balanceren tussen interne groepsdynamiek en de externe storm van de publieke opinie. Hiddink onthult in het boek zelfs zijn bewuste strategieën om in tijden van extreme spanning interne conflicten te creëren om zijn team scherp te houden en de druk te kanaliseren. 

 

Geen enkele topsporter is onkwetsbaar

Het boek van Dijkstra maakt pijnlijk duidelijk dat topsport een ecosysteem is waar niemand onkwetsbaar is. De grens tussen boven jezelf uitstijgen of mentaal breken is flinterdun. Voor baanatleten, trainers en sportliefhebbers biedt zijn boek een onmisbare en diepe laag aan de discussie over mentale begeleiding. Een absolute aanrader die bewijst dat de grootste wedstrijd vaak niet op het veld,  in het zwembad, op het ijs of de atletiekbaan, maar in het hoofd wordt uitgevochten.