door Bert Vreeswijk

 

Inleiding

Al ruim 30 jaar vertoef ik meerdere keren per jaar met vakantie in zuid-oost Finland, om precies te zijn in Lappeenranta, een stad dicht gelegen nabij de Russische grensplaats Viborg. Een van de redenen dat wij elk jaar trouw naar Finland afreizen is omdat mijn Finse vrouw het contact met haar familie in Finland erg belangrijk vindt. Voor mij zijn deze vakanties geen opoffering, want ik houd van de Finse natuur, de cultuur, de rust en ruimte en natuurlijk het sportieve atletiekklimaat. En als ik dan ‘s avonds op het terras aan het meer bij ons zomerhuis zit, of net uit de sauna zo het meer induik en daarna met een wijntje intens van de zonsondergang geniet, zit ik vaak te mijmeren. Dit keer tijdens het doorbladeren van de sportbijlage van een groot Fins dagblad: Ilta-lehti. Mijn oog valt op een omvangrijk artikel getiteld ‘Project Eetu’, geschreven door de Finse onderzoeksjournaliste Anni Arkko. Het artikel gaat, zo bleek na enige uitleg door mijn vrouw, over de succesvolle carrière en het turbulente leven van Finlands beste tienkamper ooit: Eduard Hämäläinen (57); waarin ook onthullende feiten over diens versnelde naturalisatie. Nadat ik een en ander een paar dagen had laten bezinken werd ik nieuwsgierig en begon het bij mij te kriebelen. Het leek mij een mooie uitdaging om over deze Hämäläinen een artikel te schrijven voor onze site baan-atletiek.nl. Kort daarna zocht ik contact met Anni Arkko. Zij gaf mij, nadat ik uitgelegd had wat ik voor ogen had, toestemming om info en elementen uit haar soms diepgravende en onthullende artikel ‘Project Eetu’ te gebruiken. Onderstaand artikel is het resultaat.

                                                                                                                                

Opgroeien in Kazachstan

Eduard Pavlovitsj Hämäläinen – roepnaam voor intimi ‘Eetu’ – groeide op in de steppen van Kazachstan in Karaganda. Een desolate plaats en geliefd ballingsoord van Sovjetdictator Jozef Stalin, die alle ‘andersdenkenden’ en Duitse krijgsgevangenen hier naartoe liet verbannen. De inwoners van het Finse Häme, de provincie in de regio Helsinki waar Eduard Hämäläinens voorouders woonden, werden ook niet vertrouwd door vadertje Stalin en werden net als vele andere Finnen naar het barre oord in Karaganda verbannen en gedeporteerd. Het leven was er volgens Hämäläinen onwerkelijk; de helft van de inwoners van Karaganda bestond uit politieke gevangenen, de andere helft uit gedeporteerden etnische groeperingen. In deze beruchte omgeving werd de vader van Eduard, Pavel Hämäläinen, in 1945 geboren.

 

De vader van Eduard

Pavel Hämäläinen groeide hier op, volgde op latere leeftijd in Kazachstan een sportopleiding en studeerde sportwetenschappen en sportcoaching. Tijdens die opleiding leerde Pavel daar zijn Wit-Russische vrouw Svetlana kennen. Na het huwelijk van Pavel en Svetlana werd op 21 januari 1969 Eduard – koosnaampje ‘Eetu’ – Hämäläinen geboren en groeide op in dat uitzichtloze oord in Kazachstan.

Eduard Hämäläinen zegt over zijn jeugd:

‘De barre omstandigheden in dit oord leerden ons van kleins af aan te overleven en onze verbeelding te gebruiken. In onze omgeving was het ’s winters min 40 graden en ’s zomers plus 40 graden. Verder was er in een straal van 300 kilometer niets te beleven, we waren totaal afgesloten van de rest van de wereld. Toch denk ik met veel plezier terug aan mijn jeugd, omdat we wisten hoe we zelfs met kleine dingen gelukkig konden zijn.’

    

In de voetsporen van zijn vader

Eduard bracht zijn latere jeugd door met veel sporten onder leiding van zijn vader en was dagelijks vele uren te vinden op de atletiekbaan. Tijdens de wereldkampioenschappen junioren tienkamp in het Canadese Sudbury in 1988  kwam hij in wedstrijden nog uit voor de Sovjet-Unie en scoorde toen al een mooi puntentotaal van 7596 punten, waarmee hij brons wist te winnen. Met als bonus een nationaal juniorenrecord U20 voor de Sovjet-Unie. Zijn prestaties, met seniorenmateriaal, waren hier als volgt:

Dag 1: 11.42 sec. 6.99 m. 13.57 m. 2.01 m. 50.21 sec.

Dag 2: 14.91 sec. 39.64 m. 4.70 m. 53.18 m.  4.33.22 m.

In 1989 kwam hij in Kiev al tot een score van 7891 en rond 1990-1991 doorbrak hij voor het eerst de 8000 puntenbarrière. Onder de bezielende begeleiding van zijn vader groeide de jonge Eetu uit tot een topsporter van internationaal niveau en kwam in die periode tijdens wedstrijden uit voor zijn club Dynamo Gomel. Zijn beste prestatie in die periode was een 7^e plaats tijdens de WK tienkamp van 1991 in Tokio, waar hij 8233 punten wist te scoren; hij was toen 22 jaar oud. Kort na dit succes hield de Sovjet-Unie in 1991 op te bestaan. Op de Olympische Spelen van Barcelona in 1992 kwam Eduard nog wel uit voor  een team van gezamenlijke voormalige Sovjetrepublieken (GOS), maar moest hij de tienkamp wegens een blessure helaas vroegtijdig staken.

Het gezin Hämäläinen emigreerde net voor het uiteenvallen van de Sovjet-Unie  naar het Wit-Russische Grodno, een stad dicht bij de grens met Polen en Litouwen. Daar bouwde Eduard zijn sportcarrière verder op bij zijn club SA Grodno (Sports Society/ Army Club) onder leiding van zijn vader en groeide hij door naar de absolute wereldtop. Tevens werkte hij, naast de vele  trainingsuren die hij maakte, als lokale politieagent om de kost te verdienen.

         

De tienkamp-hoogtijdagen van Hämäläinen

Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie en zijn emigratie naar Wit-Rusland kwam Hämäläinen in 1993 voor het eerst uit voor Wit-Rusland – nu Belarus – tijdens de WK indoor atletiek in Toronto (Canada). Hij won een bronzen medaille op de zevenkamp met een puntentotaal van 6075. De legendarische Amerikaanse tienkamper Dan O’ Brien zegevierde met een nieuw wereldrecord van 6475 punten.

In het vroege voorjaar van 1993 toonde Hämäläinen al zijn vorm en won in het Oostenrijkse Gotzis voor de eerste keer deze prestigieuze meerkamp met een mooi puntentotaal van 8604, destijds een nationaal record voor Wit-Rusland.